RegionyDziedzictwoMapa dziedzictwaSpacer wirtualnyBaza instytucji
Nr. 11-Resize.jpg
  1. Biebrza I KNOW
  2. artykuły
  3. kumiala ujscie rz kumialki do rz brzozowki
Przyroda i Rekreacja

Kumiała - Ujście rz. Kumiałki do rz. Brzozówki

Dawna granica między Korona a Wielkim Księstwem Litewskim

Lokalizacja

Kumiała - Ujście rz. Kumiałki do rz. Brzozówki53.46726, 23.06485

W źródłach pisanych została wymieniona w XIV wieku jako granica władania między Mazowszem a Wielkim Księstwem Litewskim. Akt działowy między Litwą a Mazowszem podpisany 13 sierpnia 1358 roku przez księcia mazowieckiego Siemowita i litewskiego księcia Kiejstuta wyznaczał limes ciągnącą się od Kamiennego Brodu do Rajgrodu, następnie rzeką Nettą do jej ujścia do Biebrzy, tą rzeką do Targowiska (Dolistowo Stare), dalej Biebrzą do ujścia Wielkiej Strugi (Brzozówka), stamtąd Wielką Strugą do rzeki Czarnej, następnie Supraślą do Popielowego Siedliska, a stąd do ujścia Niewodnicy w Narew. Może wzdłuż Netty, Biebrzy, Brzozówki, Czarnej i Supraśli biegła trasa rajz krzyżackich. Rycerze zakonni podążający na ziemie ruskie mijali terytoria mazowieckie. Mikołaj Radziwiłł, właściciel dóbr goniądzko-rajgrodzkich próbował powiększyć swe włości przesuwając ich granicę na rzekę Brzozówkę. Wybitny historyk i humanista, znawca epoki odrodzenia Władysław Pociecha tak pisał na temat działalności Radziwiłła: 

„Kanclerz Mikołaj Radziwiłł objąwszy w 1509 roku dobra goniądzkie po Glińskim, jako starosta bielski przesunął dawną granicę aż do rzeki Brzozówki od jej ujścia do Biebrzy wzdłuż całego jej biegu, następnie do źródeł rzeki Czarnej (zwanej w dolnym biegu Sokołdą) aż do jej ujścia do Supraśli koło Wasilkowa, wzdłuż rzeki Supraśli do ujścia jej do Narwi, w końcu wzdłuż rzeki Narwi do ujścia do niej Nereśli. Zagarnięty przez niego pas ziem ciągnął się z północy na południe na około 7 mil – liczył zaś szerokość od dwóch do sześciu mil”.

Zabieg ten się nie udał, ponieważ królowa Bona odebrała Radziwiłłom znaczne terytoria. W 1569 roku Podlasie włączono do Korony, a województwo trockie pozostało przy Wielkim Księstwie Litewskim. Taka sytuacja przetrwała do rozbiorów. Zachodnia granica województwa podlaskiego biegła Ełkiem, Biebrzą i Narwią, natomiast wschodnią granicę województwa podlaskiego w jego części północnej, która jednocześnie była granicą Korony z Wielkim Księstwem Litewskim, wyznaczały rzeki Netta – Biebrza – Brzozówka – Czarna. Fakt istnienia przez wieki granicy administracyjnej na rzece Brzozówce, szczególnie granicy między Koroną a Wielkim Księstwem Litewskim, miał istotne znaczenie kulturowe. Wynikało to z akcji osadniczej (kierunki kolonizacji), sytuacji gospodarczej, a także prawnej. Procesy, o których mowa, pozostawiły ślady widoczne do dzisiaj w tradycyjnym budownictwie wiejskim, kulturze ludowej, a nawet w języku. Posługiwanie się gwarami z naleciałościami mazowieckimi charakterystyczne jest dla ziem na zachód od Brzozówki, a z wpływami ruskimi na wschód od tej rzeki. Jeszcze do poł. XX wieku we wsiach gminy Korycin można było usłyszeć gwarę ruską zwaną tu „prostą mową”.

Przepływająca przez tereny gminy Korycin rzeka Brzozówka od czasów najdawniejszych stanowiła granicę administracyjną Polski i Wielkiego Księstwa Litewskiego a co za tym idzie również i kulturową.

Galeria

Nr. 11-Resize.jpg
1 / 1

Powiązane artykuły

Przyroda i Rekreacja
Wszystkie artykuły
DJI_0430 kopia (Copy).jpg

Bagna Bachmackie

27 kwietnia 2026 | 1 min. czytania

Więcej
Dąb w Giełczynie (1).jpg

Giełczyn - Dąb

13 kwietnia 2026 | 1 min. czytania

Więcej
ZALEW W KARPOWICZACH - 1.jpg

Karpowicze - Zalew

10 kwietnia 2026 | 1 min. czytania

Więcej
0

Lokalna Grupa Działania – Fundusz Biebrzański 

ul. Goniądzka 6,
16-150 Suchowola 

tel. 85 71 28 307 

e-mail: sekretariat@biebrza-leader.pl

  • Region

  • Gminy
  • Wydarzenia
  • Artykuły
  • Szlaki tematyczne

  • Szlak Dziedzictwa Archeologicznego
  • Szlak Zabytków Architektury
  • Szlak Budownictwa Drewnianego
  • Szlak Historycznych Cmentarzy
  • Szlak Dziedzictwa Niematerialnego
  • Szlaki Militarne
  • Regulamin
  • Deklaracja dostępności

Lokalna Grupa Działania – Fundusz Biebrzański  © copyright 2026, wszystkie prawa zastrzeżone