Stacja kolejowa w Mońkach powstała przy okazji budowy szlaku kolejowego Brześć-Grajewo w 1873 r. W momencie uruchomienia była zaliczona do IV klasy, z torami stacyjnymi o długości 684 i 996 m, rampą o długości 30 m oraz pompą wodną. Stacja posiadała przywilej handlu zbożem z zagranicą i ulgi w opłatach w handlu zewnętrznym. Przewozy aktywizowane wynikały z konieczności zaspokojenia potrzeb garnizonu wojsk carskich (62 Suzdalskiego Pułku Piechoty) stacjonującego w pobliskich Hornostajach. Połączenie ze stacją zapewniała kolejka wąskotorowa. Do dzisiaj przy rampie znajduje się budynek magazynowy zbudowany zapewne w końcu XIX w., pochodzący jeszcze z czasów budowy monieckiej stacji. Dworzec kolejowy zbudowano w latach 30. XX w. pod nadzorem warszawskiego architekta Stefana Szyllera, projektanta monieckiego kościoła parafialnego. W okresie międzywojennym trwały odbudowy dworców po zniszczeniach I wojny światowej i budowa nowych, często w nowej formie architektonicznej, odróżniającej się znacznie od budynków z czasów zaborów. Otrzymywały one cechy architektury narodowej i często przybierały formę polskiego dworu. Budynek dworca w Mońkach został uszkodzony podczas II wojny światowej i odbudowany w 1948 r. Zamknięto go w 2010 r., a obecnie jest częściowo użytkowany.
Dworzec został wzniesiony z cegły na rzucie prostokąta, z pseudoryzalitami w dłuższych elewacjach. Jednokondygnacyjny, przysadzisty budynek nakryty jest wysokim, czterospadowym dachem mansardowym z facjatami w połaciach. Dachy facjat w elewacji frontowej i tylnej przykryto ozdobnie opracowanymi szczytami. Tynkowane elewacje budynku zdobią płyciny, w których znajdują się okna. Fasada dworca została zaakcentowana reprezentacyjnym, dwukondygnacyjnym ryzalitem mieszczącym główne wejście do budynku. Trzy osie ryzalitu wyznaczają pilastry dźwigające gzyms w formie łuku wklęsło-wypukłego, umieszczony nad drzwiami. Zarówno otwór wejściowy, jak i otwory okienne zamknięte są półkoliście. Zwieńczenie ryzalitu tworzy neorenesansowy szczyt o wklęsło-wypukłych krawędziach.
Galeria
