Lokalizacja Zamku
Obszar prawdopodobnej lokalizacji zamku leży w strefie stanowiska archeolo-gicznego starego miasta oznaczonego w ewidencji jako stanowisko 2 w Goniądzu (AZP 30-82/2). Problematyka identyfikacji miejsca, gdzie we wczesnym średnio-wieczu znajdował się gród goniądzki założony przez Mazowszan, jest utrudniona. Prawdopodobnie na jego miejscu wzniesiony został drewniany zamek, którego ślady również się nie zachowały. Późniejsza zabudowa i niwelacje terenu zmieniły ukształ-towanie powierzchni w miejscu prawdopodobniej lokalizacji. W źródłach pisanych brak jest opisu umiejscowienia grodu. Na teren, gdzie najpewniej wznosił się za-mek, prowadzi ul. Szkolna. Zachowało się tylko płaskie wzgórze zamkowe odcięte wąwozami ul. Szkolnej od wschodu i ul. Jadźwingowskiej od zachodu. W miejscu prawdopodobnej lokalizacji zamku znajdują się współczesne zabudowania. Od stro-ny południowej widoczne jest jeszcze obniżenie terenu po fosie oddzielającej zamek od rynku.
Początki
Pierwszy drewniany gród założony został zapewne w XIII w. Jego istnienie, pomimo braku jakichkolwiek śladów i znalezisk, postulował Aleksander Kamiński. Brak danych źródłowych nie pozwala stwierdzić, jak duże miał znaczenie. Mógł być to gród kasztelański, porównywalny do znanych z badań archeologicznych grodów w Wiźnie i Święcku-Strumianach. O jego znaczeniu decydowało korzystne poło-żenie geograficzne, komunikacyjne i topograficzne. Osada o charakterze miejskim istniała tu już w XIV w., co potwierdzają źródła dotyczące transakcji handlowych realizowanych przez kupców goniądzkich. Uznaje się, że zlokalizowane na tym te-renie grodziska w Krzeczkowie, Niewiarowie, Trzciance, Aulakowszczyźnie, Mile-wszczyźnie, Zamczysku, Grodzisku i Grodziszczanach były zapewne podporząd-kowane administracyjnie grodowi goniądzkiemu. Najpóźniej w XIV w. musiała tu istnieć warownia wzniesiona za czasów władztwa mazowieckiego, gdyż w 1382 r. Goniądz stał się przedmiotem zastawu krzyżackiego. Po wykupieniu powiatu go-niądzkiego z 20-letniego zastawu od Zakonu Krzyżackiego w 1401 r. został on włączony do Wielkiego Księstwa Litewskiego. Nieco później powstał tu obronny zamek opisywany w inwentarzach z lat 1571, 1573 i 1574. Uznaje się, że zamek wy-budowany został przez księcia Witolda. Jego istnienie jest pośrednio poświadczone w źródłach pisanych dopiero pod datą 1532 r. Został zniszczony wraz z miastem w czasie wojen szwedzkich i do dzisiaj nie przetrwały po nim ślady. W miejscu prawdopodobnej jego lokalizacji od XVIII w. do II wojny światowej funkcjonowała goniądzka bożnica, później zaś szkoła.
Umocnienia zamku według opisu z 1574 r. składały się z 89 horodni i czterech wież. Horodnie były to skrzynie drewniane zbudowane na zrąb. Wypełnione ziemią, tworzyły konstrukcję ścian zamku. Siedemnaście horodni było pustych, za-opatrzonych w wierzeje i służących za magazyny. Pod zamkiem nad Biebrzą mieści-ły się stajnie, piekarnie, browar i zabudowania folwarczne. Całość zwana była „Wielkim Dworcem". Według inwentarza zamku z 1571 r. znajdowała się w nim kapliczka św. Trójcy z trzema ołtarzami. Prawdopodobny wygląd zamku od strony południo-wej zamieszczony został na mapie z rękopisu pochodzącego z lat 1545--1564.