W centrum wsi Jaminy, na piaszczystym wzgórzu, znajduje się drewniany kościół para-fialny otoczony cmentarzem. Wraz z sąsiadującą z nim plebanią i dwiema kapliczkami cmentarnymi tworzy interesujący zespół zabytków.
Jaminy powstały stosunkowo późno, bo dopiero w XVII w. w trakcie kolo-nizacji Puszczy Nowodworskiej. Osadzona na tych terenach ludność zajmowa-ła się m.in. wytopem rudy darniowej zalegającej torfowiska. Dla nich w 1755 r.
Teodora z Sołtanów Sapieżyna, dzierżawiąca tutejsze królewszczyzny, wystawiła drew-niany kościół. Świątynia ta spłonęła w 1789 r. i rok później została zastąpiona krytą strzechą, drewnianą kaplicą. Pomimo zaopatrzenia w 1793 r. parafii w fundusz ziem-ski przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego nowa świątynia została poświę-cona dopiero w 1849 r. Był to drewniany, XVIII-wieczny kościół przeniesiony z Au-gustowa, gdzie w 1845 r. ukończono budowę nowej, murowanej świątyni. W 1831 r. parafianie jamińscy wznieśli drewnianą plebanię, a w 1881 r. otoczyli przykościelny cmentarz murem. Z tego mniej więcej okresu pochodzą dwie murowane kapliczki włączone w ogrodzenie cmentarza, a być może również dwie drewniane usytuowane obok kościoła. W 1873 r. świątynia była już zaopatrzona w trzy ołtarze: św. Mateusza, św. Wawrzyńca i św. Anny. W 1880 r. zbudowano nową plebanię, która pełniła swą funkcję przez sto lat. Plebania z 1831 r. stała się prywatną własnością ówczesnego proboszcza ks. Jana Falkowskiego, po czym przeszła na własność jego spadkobierców. Przypuszczalnie poddano ją rozbudowie, dodając dwa pomieszczenia od południa. W czasie wojny mieściła się w niej siedziba gestapo, była też adaptowana na szkołę, a po 1955 r. ulokowano tutaj posterunek milicji. W latach 90. XX w. przeprowadzono generalny remont kościoła, a w latach 2015--2017 -- drewnianych kapliczek.
Kościół w Jaminach to budowla na rzucie prostokąta z dwiema wieżami
w fasadzie i trójbocznie zamkniętym prezbiterium oflankowanym pomieszczeniami
Fasada kościoła w Jaminach
Dawna plebania
pomocniczymi. Wnętrze podzielone jest na trzy nawy za pomocą słupów z zastrza-łami. Na wyposażenie wnętrza składają się trzy neobarokowe, XIX-wieczne ołtarze oraz kilka obrazów o cechach ludowych: Trójcy Świętej, Matki Bożej z Dzieciątkiem, św. Mateusza Ewangelisty i Męczeństwa św. Wawrzyńca.
Usytuowane na południe od kościoła dwie kapliczki domkowe zbudowane są w konstrukcji zrębowej na rzucie nieregularnego pięcioboku. Jedna z nich mieści ludowy krucyfiks. Sąsiadująca z kościołem dawna plebania jest obecnie własnością prywatną i wciąż pełni funkcje mieszkalne. Jest to budynek w stylu dworkowym, na rzucie wydłużonego prostokąta, z gankiem od frontu, płycinowymi okiennicami i nadwieszonymi okiennicami. Otoczona naturalistycznym ogrodem oraz drewnianym płotem, wpisuje się doskonale w krajobraz wsi. Jej walory artystyczne oraz bardzo dobry stan zachowania (utrzymane zostało również rozplanowanie przestrzenne) zo-stały w 2008 r. docenione II nagrodą w Konkursie na Najlepiej Zachowany Zabytek Budownictwa Drewnianego w Województwie Podlaskim.
Podróżując od wsi Czarniewo na wschodzie, przez Jaminy, Lipowo, Mogilnice po Ja-ziewo na zachodzie, możemy napotkać drewniane kapliczki przydrożne, stojące zwy-kle w towarzystwie krzyży lub wiekowych drzew.
Kapliczka w Jaminach
Kapliczka w Jaziewie
Kapliczka przy drodze do Mogilnic
Kapliczka przy drodze do Mogilnic
Wnętrze kapliczki przy drodze do Mogilnic
Wnętrze kapliczki w Jaminach
Do naszych czasów zachowało się na tej trasie osiem kapliczek domkowych zbudowanych w XIX w. i odnowionych na początku XXI w. staraniem mieszkańców poszczególnych wsi. Kapliczki wystawiane były u rozstajów dróg w celach wotyw-nych, dziękczynnych i obrzędowych, o czym świadczą znajdujące się na nich napisy. Budowane były w konstrukcji zrębowej, posadawiane na kamieniach polnych lub bezpośrednio na gruncie (kilka umieszczono wtórnie na betonowych wylewkach). Obecnie ich daszki pokryte są papą, wiórem lub blachą, a ściany obite szalunkiem. Wewnątrz zachowano nagi, pobielony zrąb, deskowe podłogi i belkowe stropy. Rzuty kapliczek są dość różnorodne: od czworobocznego przez pięcioboczny aż do czworoboku zamkniętego dwubocznie. Dachy wieńczą ozdobne kowalskie krzyże, niekiedy z motywem promienistego słońca lub półksiężyca, umieszczone na drew-nianych, tralkowych postumentach. Do wnętrz można zajrzeć przez otwory w ścia-nie frontowej. Znajdują się tam obrazy religijne, krucyfiksy i drewniane świątki.
Cztery kapliczki zaopatrzone zostały w tabliczki fundacyjne. Zawierają one współczesne transkrypcje XIX-wiecznych napisów, uzupełnionych o dane na te-mat późniejszych remontów. Kapliczka przy drodze ze Sztabina do wsi Czarny Las i Czarniewo została ufundowana w 1837 r. przez Karola Kundziewicza, a wyremon-towana w 2003 r. przez Edmunda Grajewskiego i Tadeusza Łazarskiego. Kapliczka stojąca przy wjeździe do Jamin pochodzi z 1835 r. Została odnowiona w 1938 r. przez Karola Panasewicza, a w 2002 r. przez parafian i proboszcza ks. Edwarda Cwalinę.
Przy skrzyżowaniu drogi do Mogilnic i Lipowa usytuowana jest kapliczka z 1861 r., wystawiona kosztem Mateusza i Katarzyny Repnickich oraz odnowiona w 2005 r. przez mieszkańców wsi Lipowo. Z 1838 r. pochodzi kapliczka znajdująca się przed Mogilnicami, którą w 2004 r. wyremontowali mieszkańcy tej wsi.
Szczególne położenie ma kapliczka w Jaziewie, zlokalizowana przy domu numer
104\. Wokół niej pochowano w 1915 r. 20 żołnierzy rosyjskich poległych w tzw. bitwie zimowej (14--25 lutego 1915) w Puszczy Augustowskiej.