Założenie dworskie w Starej Kamiennej, zlokalizowane na północny wschód od wsi, nad rzeczką Kamienną, ma bardzo długą historię nierozerwalnie związaną z kolonizacją obszarów Puszczy Nowodworskiej w XVI i XVII w. Siedziba leśnictwa nowodwor-skiego w Kamiennej istniała być może już w 1522 r. W połowie tego stulecia królowa Bona przeprowadziła pomiarę włóczną w królewszczyznach leżących w pobliżu Puszczy, w wyniku czego powstał ciąg wsi wzdłuż drogi z Sokółki do Kamiennej. Dwór w Ka-miennej był własnością królewską oddawaną w dzierżawę różnym urzędnikom. Jednym z nich był Piotr Wiesiołowski (młodszy), marszałek Wielkiego Księstwa Litewskie-go, właściciel Białegostoku, który w 1574 r. zlokalizował w Kamiennej swoją główną siedzibę. On też ufundował w 1595 r. parafię w sąsiedniej Dąbrowie Białostockiej.
Dwór
w Kamiennej Starej
Dawna oficyna dworska
Po nim przejął dwór jego syn Krzysztof, marszałek nadworny, żonaty z Aleksandrą Marianną Sobieską, ciotką króla Jana III. Im należy przypisać przebudowę lub roz-budowę dworu oraz wystawienie zachowanej do dziś kaplicy dworskiej pw. św. Anny. W połowie XVII w. główny dwór stał po wschodniej stronie dziedzińca w otoczeniu licznych budynków gospodarczych. Od północy sąsiadował z trzema połączonymi ze sobą stawami, otoczonymi parkiem.
Na przełomie XVI i XVII w. dwór leśniczego w Kamiennej gościł królów i osoby szczególnie zasłużone dla Polski, m.in. wielkiego humanistę i pisarza Łukasza Gór-nickiego oraz króla Jana III Sobieskiego (1692). Po bezpotomnej śmierci Wiesio-łowskich dwór wielokrotnie zmieniał dzierżawców -- w drugiej połowie XVII w. byli nimi Butlerowie -- i stopniowo tracił na znaczeniu. Od końca XVIII w. do 1868 r. peł-nił funkcję folwarku ekonomii grodzieńskiej, a następnie przeszedł w ręce prywatne. Na początku XX w. majątek rozparcelowano, co spowodowało zatarcie pierwotnego charakteru założenia i upodobnienie go do zagrody chłopskiej. W latach 50. XX w. rozebrano dwa budynki inwentarskie i oborę, a wcześniej zlikwidowano również pod-worski sad i ogród.
Obecnie najstarszymi pozostałościami dworskiego założenia są staw i fragmenty parku w północnej części zespołu. Centralnym budynkiem jest pochodzący z przeło-mu XIX i XX w. drewniany, otynkowany dwór, usytuowany na południe od stawów. Ten parterowy budynek na rzucie prostokąta został nakryty dwuspadowym dachem, od północy przylega do niego niewielka przybudówka, natomiast frontowe wejście poprzedza drewniany ganek na słupach. Dwór został posadowiony na fundamentach starszej, dużo większej budowli i być może zawiera w sobie jej relikty. Na wschód od niego zachowały się dwa murowane budynki gospodarcze. Chociaż były przebudo-wywane, wciąż widoczne są w nich fragmenty kamiennych murów, prawdopodobnie XIX-wiecznych. Za dworem zlokalizowany jest środkowy z trzech istniejących tu kiedyś stawów, z wybrukowanym dnem. Na sąsiedniej posesji zachowała się też podworska oficyna, dziś nieużytkowana i popadająca w ruinę. Jest to parterowy, drewniany budynek usytuowany prostopadle do dworu, kryty dwuspadowym dachem. Śladami jego dawnej świetności są drewniane, płycinowe okiennice i bogato zdobione nadokienniki, a także ganek dekorowany listwami z wycinanymi w nich laubzegą ornamentami.
Kaplica w Starej Kamiennej jest filią kościoła pw. św. Stanisława Biskupa w Dąbro-wie Białostockiej. Jest to najstarsza drewniana świątynia w województwie podla-skim, wzniesiona ok. 1609 r., o czym świadczy data wyryta na kamiennej kropielnicy (chrzcielnicy?) stojącej w kruchcie. Została zbudowana jako kaplica przy dworze Krzysztofa i Aleksandry Marianny Wiesiołowskich, marszałkostwa Wielkiego Księ-stwa Litewskiego. Według legendy jej wezwanie upamiętnia chłopską dziewczynkę
Gmina Dąbrowa BiaGłomsitnoackDaą→bro*K*w*a*a*m*B*ie*ia*n*ł*n*o*a*st*S*o*t*c*a*k*ra*a 105
Kaplica filialna w Kamiennej Starej
Szlak Budownictwa Drewnianego
Kropielnica z 1609 r.
imieniem Anna, którą miały rozszarpać wilki lub psy dworskie. Bardziej jest jed-nak prawdopodobne, że wezwanie św. Anny Samotrzeć było formą uczczenia świętych patronek Aleksandry Wiesio-łowskiej, noszącej drugie imię Marianna. Na przestrzeni wieków kaplica była wielokrotnie remontowana. W 1763 r. wymieniono więźbę dachową, o czym za-świadcza napis na jednej z belek. W XX w. spięto ściany lisicami i powiększono za-krystię (1967--1975), wymieniono okna na mniejsze, podobne do tych, które zna-leziono jako destrukty na strychu (lata 80/90. XX w.), naprawiono więźbę da-chową i wymieniono pokrycie z blaszane-go na gontowe (1995--1996), co dodatnio
wpłynęło na wygląd zabytku.
Kościół w Kamiennej położony jest przy drodze wiodącej do dawnych za-budowań dworskich, otacza go wieniec
ogromnych lip. Jest to świątynia salowa z trójbocznie zamkniętym prezbiterium, za-opatrzona w pojedynczą zakrystię i przekryta stromym, sześciospadowym dachem. Jej uproszczona, wręcz archaiczna forma ma swoje korzenie w architekturze gotyc-kiej, wciąż żywej na początku XVII w. na tych ziemiach. Z oryginalnego wyposa-żenia zachowała się wspomniana chrzcielnica oraz późnorenesansowe retabulum ołtarza głównego, sygnowane splecionymi inicjałami TSW, pod którymi znajduje się skrót „Grod." (Grodno) i rok 1610. Nastawa ma formę tryptyku o nierucho-mych skrzydłach, osadzonego na predelli i połączonego ze zwieńczeniem. W polu głównym znajduje się obraz przedstawiający siedzące na szerokiej ławie św. Annę i Maryję trzymającą na kolanach Dzieciątko Jezus. Na predelli umieszczono scenę Zwiastowania Maryi, a w zwieńczeniu Ukrzyżowanie Chrystusa. Dwie postaci ko-biece na skrzydłach tryptyku to św. Helena i św. Katarzyna Aleksandryjska, praw-dopodobnie patronki krewnych Wiesiołowskich -- Katarzyny i Heleny Śleszyckich, wymienionych w testamencie Krzysztofa jako jego spadkobierczynie. Ołtarz z Ka-miennej Starej jest niewątpliwie jednym z najstarszych przykładów snycerki i malar-stwa sakralnego w województwie podlaskim oraz zabytkiem północnoeuropejskiego późnego renesansu. W jego strukturze zwraca uwagę zwłaszcza harmonia między konstrukcją a dekoracją, na którą składają się m.in. ornamenty okuciowy i wstęgowy
Gmina Dąbrowa BiaGłomsitnoackDaą→bro*K*w*a*a*m*B*ie*ia*n*ł*n*o*a*st*S*o*t*c*a*k*ra*a 107
Retabulum ołtarza głównego
Szlak Budownictwa Drewnianego
oraz rauty imitujące szlif kamieni szlachetnych rozmieszczone na gzymsie ponad polem głównym.
Kaplica pw. św. Anny wraz z wyposażeniem była jedną z wielu sakralnych fundacji Wiesiołowskich. Do tej grupy należą kościół parafialny pw. św. Stanisława Biskupa w Knychówku oraz kościół i klasztor brygidek w Grodnie, gdzie Krzysztof Wiesio-łowski został pochowany. Dokończył on też budowę tzw. starego kościoła farnego pw. Wniebowzięcia NMP w Białymstoku, a w 1633 r. wystawił alumnat w Tykocinie.