RegionyDziedzictwoMapa dziedzictwaSpacer wirtualnyBaza instytucji
01-9.jpg
  1. Biebrza I KNOW
  2. artykuły
  3. kamienna stara zespol dworski
Budownictwo Drewniane

Kamienna Stara – Zespół dworski

Lokalizacja

Kamienna Stara – Zespół dworski53.69383, 23.30208

Założenie dworskie w Starej Kamiennej, zlokalizowane na północny wschód od wsi, nad rzeczką Kamienną, ma bardzo długą historię nierozerwalnie związaną z kolonizacją obszarów Puszczy Nowodworskiej w XVI i XVII w. Siedziba leśnictwa nowodworskiego w Kamiennej istniała być może już w 1522 r. W połowie tego stulecia królowa Bona przeprowadziła pomiarę włóczną w królewszczyznach leżących w pobliżu Puszczy, w wyniku czego powstał ciąg wsi wzdłuż drogi z Sokółki do Kamiennej. Dwór w Kamiennej był własnością królewską oddawaną w dzierżawę różnym urzędnikom. Jednym z nich był Piotr Wiesiołowski (młodszy), marszałek Wielkiego Księstwa Litewskie-go, właściciel Białegostoku, który w 1574 r. zlokalizował w Kamiennej swoją główną siedzibę. On też ufundował w 1595 r. parafię w sąsiedniej Dąbrowie Białostockiej. Po nim przejął dwór jego syn Krzysztof, marszałek nadworny, żonaty z Aleksandrą Marianną Sobieską, ciotką króla Jana III. Im należy przypisać przebudowę lub rozbudowę dworu oraz wystawienie zachowanej do dziś kaplicy dworskiej pw. św. Anny. W połowie XVII w. główny dwór stał po wschodniej stronie dziedzińca w otoczeniu licznych budynków gospodarczych. Od północy sąsiadował z trzema połączonymi ze sobą stawami, otoczonymi parkiem.

Na przełomie XVI i XVII w. dwór leśniczego w Kamiennej gościł królów i osoby szczególnie zasłużone dla Polski, m.in. wielkiego humanistę i pisarza Łukasza Górnickiego oraz króla Jana III Sobieskiego (1692). Po bezpotomnej śmierci Wiesiołowskich dwór wielokrotnie zmieniał dzierżawców - w drugiej połowie XVII w. byli nimi Butlerowie - i stopniowo tracił na znaczeniu. Od końca XVIII w. do 1868 r. pełnił funkcję folwarku ekonomii grodzieńskiej, a następnie przeszedł w ręce prywatne. Na początku XX w. majątek rozparcelowano, co spowodowało zatarcie pierwotnego charakteru założenia i upodobnienie go do zagrody chłopskiej. W latach 50. XX w. rozebrano dwa budynki inwentarskie i oborę, a wcześniej zlikwidowano również podworski sad i ogród.

Obecnie najstarszymi pozostałościami dworskiego założenia są staw i fragmenty parku w północnej części zespołu. Centralnym budynkiem jest pochodzący z przełomu XIX i XX w. drewniany, otynkowany dwór, usytuowany na południe od stawów. Ten parterowy budynek na rzucie prostokąta został nakryty dwuspadowym dachem, od północy przylega do niego niewielka przybudówka, natomiast frontowe wejście poprzedza drewniany ganek na słupach. Dwór został posadowiony na fundamentach starszej, dużo większej budowli i być może zawiera w sobie jej relikty. Na wschód od niego zachowały się dwa murowane budynki gospodarcze. Chociaż były przebudowywane, wciąż widoczne są w nich fragmenty kamiennych murów, prawdopodobnie XIX-wiecznych. Za dworem zlokalizowany jest środkowy z trzech istniejących tu kiedyś stawów, z wybrukowanym dnem. Na sąsiedniej posesji zachowała się też podworska oficyna, dziś nieużytkowana i popadająca w ruinę. Jest to parterowy, drewniany budynek usytuowany prostopadle do dworu, kryty dwuspadowym dachem. Śladami jego dawnej świetności są drewniane, płycinowe okiennice i bogato zdobione nadokienniki, a także ganek dekorowany listwami z wycinanymi w nich laubzegą ornamentami.

Galeria

01-9.jpg
1 / 9

Powiązane artykuły

Budownictwo Drewniane
Wszystkie artykuły
Budynek Dom Strażaka widok z zewnątrz(1).jpg

Jaświły - Centrum Edukacyjno-Integracyjne „Dom Strażaka”

7 kwietnia 2026 | 1 min. czytania

Więcej
01-12.jpg

Korycin - Wiatrak paltrak

7 kwietnia 2026 | 4 min. czytania

Więcej
19.jpg

Jaminy - Zespół kapliczek przydrożnych

23 marca 2026 | 4 min. czytania

Więcej
0

Lokalna Grupa Działania – Fundusz Biebrzański 

ul. Goniądzka 6,
16-150 Suchowola 

tel. 85 71 28 307 

e-mail: sekretariat@biebrza-leader.pl

  • Region

  • Gminy
  • Wydarzenia
  • Artykuły
  • Szlaki tematyczne

  • Szlak Dziedzictwa Archeologicznego
  • Szlak Zabytków Architektury
  • Szlak Budownictwa Drewnianego
  • Szlak Historycznych Cmentarzy
  • Szlak Dziedzictwa Niematerialnego
  • Szlaki Militarne
  • Regulamin
  • Deklaracja dostępności

Lokalna Grupa Działania – Fundusz Biebrzański  © copyright 2026, wszystkie prawa zastrzeżone