RegionyDziedzictwoMapa dziedzictwa
  1. Biebrza I KNOW
  2. artykuły
  3. korycin kapliczki przy kosciele pw znalezienia i podwyzszenia krzyza swietego
Budownictwo Drewniane

Korycin – Kapliczki przy kościele pw. Znalezienia i Podwyższenia Krzyża Świętego

W południowej części Korycina, na wzgórzu przy drodze do Białegostoku, wznosi się monumentalny, neogotycki kościół. Przykościelny cmentarz otoczony jest kamiennym murem, w który włączone zostały dwukondygnacyjna dzwonnica-brama z kamienia i cegły oraz cztery drewniane kapliczki.

Parafia korycińska powstała w 1601 r., kiedy to Hieronim Wołłowicz, podskarbi nadworny, wystawił jej akt erekcyjny. W tym czasie istniał tu już drewniany kościół, według historyka diecezji wileńskiej ks. Jana Kurczewskiego zbudowany w 1571 r. Nie wiadomo, jak długo ta świątynia funkcjonowała i czy dotrwała do 1897 r., z któ-rego pochodzi fotografia drewnianego, bezwieżowego kościoła w otoczeniu kamien-nego muru i wieńca starych drzew. Na zdjęciu tym widoczna jest również drewniana kapliczka obita szalunkiem. Została ona zburzona w 1899 lub 1900 r. wraz z połu-dniowym murem ogrodzeniowym, gdy poszerzano cmentarz przed budową nowego kościoła, konsekrowanego w 1906 r. Pozostałe kapliczki, zlokalizowane przy murze północnym, zachowały się do dzisiaj.

Kiedy dokładnie zostały zbudowane ani jakim celom pierwotnie służyły -- nie wiadomo. W literaturze datuje się je na XVIII w., być może znajdowały się w nich stacje drogi krzyżowej. Józef Maroszek wiązał ich powstanie z przeniesieniem na teren cmentarza przykościelnego z sąsiedniego parku plebańskiego ciągu proce-syjnego, służącego uroczystościom związanym z kultem cudownego obrazu Matki

Zespół kapliczek na cmentarzu przykościelnym

Dawna wikarówka

Bożej czczonego w korycińskim kościele. Do czasów dzisiejszych przetrwały -- jak można przypuszczać -- bez większych zmian, pomimo zagrożenia zniszczeniem, jakie wisiało nad kościołem w czasie I i II wojny światowej. Ostatni remont kapli-czek przeprowadzono w 1996 r. Są to niewielkie budowle na rzucie pięciobocznym, pozbawione okien, dostępne dwuskrzydłowymi drzwiami. Zostały posadowione na kamienno-betonowych podmurówkach, ich ściany pokrywa pionowy szalunek z listwowaniem, a pięciospadowe dachy gont bitumiczny. Kapliczki włączone są w ciąg kamiennego ogrodzenia cmentarza przykościelnego, na którego teren pro-wadzą kamienno-ceglane furtki i bramy.

Do drewnianych budynków w otoczeniu kościoła korycińskiego należy też wi-karówka umiejscowiona naprzeciwko dzwonnicy, po przeciwnej stronie drogi Biały-stok--Augustów, oraz przylegający do wschodniego muru cmentarnego wąskofron-towy spichlerz plebański, datowany na pierwszą połowę XIX w. Ten niewielki, ale bardzo dobrze zachowany budynek gospodarczy posadowiony jest na dość wysokiej kamiennej podmurówce. Uwagę zwracają drzwi zewnętrzne ozdobione ułożonymi w romby deseczkami nabijanymi ćwiekami. Na wschód od spichlerza znajdują się pozostałe zabudowania, w tym murowana plebania z 1924 r. otoczona tzw. parkiem plebańskim. Powstał on w XVIII w. w związku z kultem leżącego na jego terenie cudownego źródełka i jest jedynym założeniem parkowym połączonym z plebanią w województwie podlaskim.

Wiatrak w Korycinie stoi na sztucznie usypanym wzniesieniu przy drodze Białystok--Augustów. W 2006 r. został zakupiony przez gminę Korycin z sąsiedniego Zagórza i cztery lata później, po remoncie, translokowany na obecne miejsce. Współcześnie pełni funkcję izby regionalnej -- w przyziemiu umieszczono gabloty z eksponatami (głównie etnograficznymi i militarnymi), zaś na piętrze znajdują się miejsca nocle-gowe. W nasypie, na którym stoi wiatrak, mieści się sklep z pamiątkami.

Wiatrak z Zagórza zbudowany został w typowej dla tego rodzaju obiektów konstrukcji słupowo-ryglowej i ma kształt lekko zwężającego się ku górze grania-stosłupa nakrytego dwuspadowym dachem z naczółkiem. Jest jednym z nielicznie zachowanych do naszych czasów paltraków, czyli młynów wiatrowych osadzonych na rolkach toczących się po kolistej szynie zamocowanej do fundamentu. Przy po-mocy drąga sterowego wiatrak obracany był wokół własnej osi w kierunku wiatru.

Wiatrak wzniesiony został w Zagórzu w latach 1946--1948 i należał pierwotnie do Czesława Kopciszewskiego, który wraz ze swoim bratem Henrykiem brał udział w jego budowie, wykonując elementy z drewna. Elementy metalowe wytworzył Albin Siwicki. Wiatrak był prezentem ślubnym od ojca Czesława, Wiktora. Zastosowa-no w nim nowoczesne jak na owe czasy wyposażenie, m.in. regulator Watta, który

Wiatrak paltrak w Korycinie

w zależności od prędkości obrotowej wału skrzydłowego sterował wysokością górnego kamienia młyńskiego i ilością zsypywanego ziarna. Wiatrak pracował do 1974 r., w trakcie eksploatacji poddawano go bieżącym naprawom, np. w 1970 r. wymienio-no pokrycie dachowe. Dzięki temu długi czas przetrwał w dobrym stanie -- jeszcze w 1977 r. zachował kompletne i sprawne wyposażenie, skrzydła oraz pełne poszy-cie z wióra. Jednak brak użytkowania spowodował stopniową degradację obiektu -- na początku XXI w. odnotowano duże ubytki w opierzeniu skrzydeł, pokryciu dachu i poszyciu ścian, wciąż jednak istniały we wnętrzu mechanizmy przemiałowe. Podczas translokacji obiektu przeniesiono szkieletową konstrukcję wiatraka oraz mechanizm przekazywania napędu ze śmigieł na złożenie kamieni. Wykonano nowe śmigi, pokrycie dachowe, poszycie ścian oraz drewniane podłogi, wstawiono okna i drzwi, a także nadano wiatrakowi nową funkcję.

Powiązane artykuły

Budownictwo Drewniane
Wszystkie artykuły

Giełczyn – Kościół pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny

14 marca 2026 | 5 min. czytania

Więcej

Brzeziny – Kaplica cmentarna

14 marca 2026 | 2 min. czytania

Więcej

Laskowiec – Kościół pw. Najświętszego Serca Jezusowego, obecnie Izba Regionalna Doliny Biebrzy

14 marca 2026 | 4 min. czytania

Więcej

Lokalna Grupa Działania – Fundusz Biebrzański 

ul. Goniądzka 6,
16-150 Suchowola 

tel. 85 71 28 307 

e-mail: sekretariat@biebrza-leader.pl

Lokalna Grupa Działania – Fundusz Biebrzański  © copyright 2026, wszystkie prawa zastrzeżone