Krasne – Szkoła

Na południowym krańcu położonej w Puszczy Augustowskiej wsi Krasne usytuowany jest drewniany budynek szkoły podstawowej. Zbudowano go w 1936 r. i funkcję swą pełnił do 2010 r.

Jest to parterowy budynek z użytkowym poddaszem, w którego zwartej sylwecie dominuje stromy czterospadowy dach z facjatami. Płaskie elewacje ożywiają duże okna podzielone na drobne kwatery. Ściany pokryto szalunkiem o zróżnicowanym układzie: do wysokości okien pionowym, wyżej poziomym, końcówki belek stropowych zostały ozdobnie podcięte. Wewnątrz budynku zachowała się oryginalna drewniana stolarka drzwiowa i piece kaflowe. Na parterze mieściły się sale lekcyjne i pokój nauczycielski (kancelaria) dostępne z obszernego, dobrze doświetlonego korytarza, zaś na górze mieszkania dla nauczycieli. Swą bryłą budynek szkoły nawiązuje do tzw. stylu swojskiego, wykształconego na bazie regionalnej architektury renesansowej i barokowej po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Jednocześnie daleko idące uproszczenia jego formy - brak dekoracji na elewacjach, stosowanie dużych płaszczyzn i geometryzacja bryły - są przejawem funkcjonalizmu, który w międzywojniu był szeroko rozpowszechniony, również w budownictwie drewnianym. Użycie drewna jako budulca oraz zastosowanie tradycyjnego układu szalunku pozwoliło wpisać szkolny gmach w wiejski krajobraz.

Szkoła w Krasnem jest dobrym przykładem obiektu użyteczności publicznej z okresu, gdy budowała się polska państwowość. Bardzo duży nacisk kładziono wówczas na edukację najmłodszych i walkę z analfabetyzmem, traktując nowoczesny system oświaty jako warunek rozwoju kraju. Wzniesiono tysiące szkół - zarówno z drewna, jak i cegły, większość według wzorników opracowywanych przez zawodowych architektów na zlecenie rządu. Za niezwykle istotne uznawano higieniczne warunki nauczania, czyli właściwe oświetlenie i ogrzanie sal lekcyjnych oraz wydzielenie miejsca na rekreację uczniów, czemu w mniejszych szkołach służył obszerny korytarz doświetlony dużymi oknami. Teren wokół szkoły miał pozostawać niezabudowany, obsadzony roślinnością, najlepiej częściowo zagospodarowany na boisko i ogródek. W budynku szkolnym bardzo często lokowano też kilka mieszkań dla pracowników szkoły, przeważnie znajdowały się one na poddaszu, w osobnym skrzydle (wówczas miały oddzielne wejście z klatką schodową) lub w innym budynku.

W województwie podlaskim zachowały się również inne drewniane szkoły z tego okresu, wybudowane zarówno w stylu tradycjonalnym (Popławce, gm. Kuźnica, Krasne, gm. Janów), jak i funkcjonalistycznym (Huta, gm. Sztabin, Danowskie, gm. No-winka). Większość z nich pozostaje od wielu lat nieużytkowana.

Ze względu na to, że szkoła w Krasnem zachowała swoje walory architektoniczne, została w 2008 r. wyróżniona w Konkursie na Najlepiej Zachowany Zabytek Wiejskiego Budownictwa Drewnianego w Województwie Podlaskim.