Grodzisko w Milewszczyźnie usytuowane jest na cyplowatym wyniesieniu pół-nocnego brzegu rzeki Kumiałki. Zostało wpisane do rejestru zabytków pod numerami 275/A (23.11.1995) oraz C-44 (08.07.2004). Uwzględniono je w ewidencji stanowisk archeologicznych jako stanowisko 1 w Milewszczyźnie (AZP 31-86/4). Grodzisko zwane „Zamczyskiem" zostało w przeszłości przekształcone w związku z budową w XIX w. wiatraka. W znacznej części zniszczono je w latach 20. XX w. Wówczas prawdopodobnie prowadzone były prace niwelacyjne przygotowujące teren pod budowę dworu. Kamienie z konstrukcji wałów wykorzystano do wzniesienia ogrodzenia i zabudowań sąsiadującego folwarku. Dworek został rozebrany w latach 50. XX w. przez nowego właściciela, po rozparcelowaniu majątku.
Badania archeologiczne zostały podjęte tu w 2014 r. w związku z organizowaniem parku kulturowego. Prowadził je Dariusz Krasnodębski z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w Warszawie. Objęły one zniszczone fragmenty południowej części wałów i fos grodziska. W 2017 r. ratownicze badania wykopaliskowe na maj-danie kontynuował Lech Pawlata z Fundacji Ochrony Zabytków „Na Rubieży" w Białymstoku.
Zestawienie elementów o charakterze obronnym, wyników badań archeologicznych oraz wykorzystanie cyfrowego modelu ukształtowania terenu pozwoliło na określenie systemu obronnego grodziska. Wykazało obecność dwóch fos i prawdopodobnie trzech wałów. Owalną przestrzeń majdanu, o średnicy 20--25 m, otaczał wał wewnętrzny. Jego szerokość wynosiła u podstawy ok. 5-7 m. U jego podnóża znajdowała się fosa wewnętrzna, rozpoznana w części południowo-wschodniej, za-sypana całkowicie od strony południowej i zachodniej. Ukształtowanie terenu wska-zuje, że potencjalnie istniała również w północno-wschodniej części obiektu obronnego (tu też prawdopodobnie znajdował się wjazd bramny). Fosa ta miała głębokość ponad 2 m. Wał usytuowany pomiędzy fosami został całkowicie zniszczony aż do jego podstawy. Nie wiadomo, czy był to wał częściowy od strony północno-wschodniej, czy pierścieniowaty pełny. Wały wewnętrzne grodziska zostały zniwelowane w kierunku zachodnim i południowym w celu powiększenia przestrzeni pod za-budowę dworską. Fosa zewnętrzna otaczała centrum grodziska pełnym pierścieniem, w części zachodniej i północnej jest wyraźnie zaznaczona w topografii terenu. Miała ona szerokość do 4 m w partii stropowej i głębokość od 1 do 1,8 m. Obie fosy prawdopodobnie zasilane były źródłem wody (obecnie wyschniętym) w części północno-wschodniej. Wał zewnętrzny zachował swą pierścieniowatą formę w części północnej i zachodniej. Został on w części południowej również zniwelowany w stronę rzeki, zaś w części wschodniej zniszczony przez drogę. Jego średnica mierzona u podstawy wynosiła ok. 85-90 m. Poza jego pierścieniem brak jest śladów dodatkowej fosy. Na majdanie grodziska natrafiono na pozostałości zniszczonego cmentarzyska ciałopalnego z epoki brązu, funkcjonującego tu jeszcze przed budową fortyfikacji.
System obronny grodziska powstał najprawdopodobniej w X w., najpóźniej do połowy XI w. W wyniku badań wykopaliskowych na majdanie znaleziono niewielką ilość fragmentów naczyń potwierdzających refugialną funkcję grodu stanowiącego schronienie dla ludności zamieszkującej otwarte podgrodzie. Lokalizacja w odległości 4 km na wschód od Brzozówki, wzdłuż której przebiegał szlak kupiecki, była z jednej strony korzystna dla wymiany handlowej, z drugiej bezpieczna dla mieszkańców otwartego podgrodzia.
Obszar grodziska jest obecnie udostępniony jako przestrzeń rekreacyjno-edukacyjna. W ramach Parku Kulturowego Korycin-Milewszczyzna odbudowano kamienne relikty nowożytnej architektury murowanej. Częściowo zrekonstruowano drewniane fortyfikacje grodu w wersji dostosowanej do wymogów współczesnego użytkowania i pełnionej funkcji. Zagospodarowano trasy spacerowe, zorganizowano punkt muzealny i towarzyszącą im infrastrukturę. Obecnie obiekt funkcjonuje jako centrum edukacyjne, zrzeszające młodzież i dorosłych w lokalnych grupach zainteresowań.
Jest to wyjątkowe miejsce oraz atrakcja turystyczna, historyczna i kulturowa. Opowiada o dziejach osadnictwa od epoki brązu po czasy współczesne. Park posiada bogatą całoroczną ofertę edukacyjną skierowaną do grup zorganizowanych oraz turystów indywidualnych. Tysiące turystów oraz miłośników historii i wczesnego średniowiecza przyciąga Festyn Archeologiczny. Największe tego typu wydarzenie w Polsce północno-wschodniej.
Galeria
